OTOP
BirdLife
Strona głównaMapa serwisuKontakt
wersja polska wersja angielska

Beskid Niski

Beskid Niski - opis regionu

13.12.2013
Beskid Niski Beskid Niski Tomasz Wilk

Beskid Niski to najniższa, a zarazem najrozleglejsza część Beskidów w obrębie całego łuku Karpat. Zachwyca dobrze zachowanymi buczynami i fragmentami jedlin o puszczańskim charakterze.

Beskid Niski to najrozleglejsze pasmo w polskich Karpatach leżące na terenie dwóch państw: Polski i Słowacji. Zajmuje wschodnią część Karpat Zachodnich, rozciągając się na długości ponad 100 km pomiędzy Przełęczą Łupkowską od wschodu a Przełęczą Tylicką na zachodzie. Od wschodu Beskid Niski graniczy z Bieszczadami, od północnego wschodu z Pogórzem Bukowskim, a od zachodu z Kotliną Sądecką, przechodzącą na południu w Beskid Sądecki. Najwyższym szczytem po stronie polskiej jest Lackowa (997 m n.p.m.), nieco wyższy Busov (1002 m n.p.m.) leży już za południową granicą naszego kraju. Cechą charakterystyczną centralnej części Beskidu Niskiego jest rzeźba rusztowa – system równoległych do siebie pasm górskich o regularnej budowie. Najważniejszymi rzekami regionu są: Wisłoka, Wisłok, Osławica, Jasiołka, Ropa i Biała. Za sprawą skośnego układu łuku górskiego względem struktur geologicznych, w krajobrazie licznie występują wychodnie piaskowca magurskiego, często przyjmujące ciekawe formy skalne. Jedne z bardziej spektakularnych wychodni znajdziemy w rezerwacie Kornuty na Magurze Wątkowskiej. W Beskidzie Niskim znanych jest 238 jaskiń i schronisk podskalnych. Największe ich zgrupowania znajdują się koło Lipowicy (Kilanowska Góra), gdzie zlokalizowanych jest około 70 jaskiń z najdłuższą jaskinią Słowiańska-Drwali o długości korytarzy 601 m.

Prawie 75 proc. powierzchni Beskidu Niskiego porastają lasy, głównie buczyna karpacka, miejscami dobrze zachowana, o puszczańskim charakterze. Pozostałą część pasma zajmują tereny rolnicze z przewagą łąk i pastwisk (14 proc.). Grunty orne stanowią zaledwie około 10 proc. regionu. Przed II wojną światową udział terenów nieleśnych był znacznie większy, za sprawą bardziej rozwiniętego rolnictwa. W okresie powojennym duża część nieużytkowanych gruntów została sztucznie zalesiona. Również wiele dawnych enklaw łąkowych uległo naturalnemu procesowi zarastania przez drzewa i krzewy.

 

 

Struktura roślinności Beskidu Niskiego jest ściśle związana z historią tego terenu. W okresie istnienia państw plemiennych, przed chrztem Polski, obszar ten znajdował się w zasięgu terytorialnym plemienia Wiślan lub według innej teorii Lędzian. W XV w. na tereny te przybyła ludność wołoska. Wołosi trudniący się głównie pasterstwem stosowali tzw. transhumacyjny wypas owiec (patrz rozdział „Tradycje pasterskie w Karpatach”). Na przełomie XV i XVI w. zaczęły powstawać wsie na tzw. prawie wołoskim, których mieszkańcy nazywali siebie Rusnakami bądź Rusinami. Od XIX i XX w. ludność tę nazywano Łemkami, a łemkowszczyzna to obszar funkcjonowania całej kultury Łemków utożsamiany przede wszystkim z Beskidem Niskim. Łemkowie w przeważającej mierze byli wyznawcami prawosławia. Ślady ich bogatej kultury pozostały do dzisiejszych czasów w postaci cerkwi, cmentarzy oraz przydrożnych krzyży i kapliczek stanowiących symbol tego regionu.

 

W XIX w. na terenie Beskidu Niskiego odkryto złoża ropy naftowej, a region stał się pierwszą prowincją naftową na świecie, zwaną Gorlickim Zagłębiem Naftowym. W Ropiance powstała pierwsza na świecie szkoła ucząca młodych wiertaczy. W niewielkich ilościach ropa naftowa wydobywana jest na tych terenach do dzisiaj.

Burzliwa historia poprzedniego stulecia w sposób szczególny odcisnęła piętno na tych ziemiach. W 1915 r. w Beskidzie Niskim rozegrała się jedna z największych bitew I wojny światowej, zwana operacją gorlicką. W jej trakcie doszło do przełamania frontu rosyjskiego przez sojusznicze wojska austro-węgierskie i niemieckie. Ówczesne wydarzenia istotnie wpłynęły na dalsze losy wojny. O tych trudnych chwilach przypominają nam liczne cmentarze wojskowe stanowiące charakterystyczny element krajobrazu beskidzkiego. Okres II wojny światowej przyniósł kolejne tragiczne wydarzenia w tutejszej historii. Szacuje się, że w trwającej prawie dwa miesiące bitwie o Przełęcz Dukielską zginęło ponad 150 tysięcy żołnierzy po stronie wojsk rosyjskich i niemieckich. Okres powojenny również nie przyniósł spokoju, m.in za sprawą wciąż toczących się walk z UPA (Ukraińską Powstańczą Armią). Okres stalinizmu dotkliwie odczuła tutejsza ludność łemkowska. W ramach tzw. akcji „Wisła”, która swoimi działaniami objęła całą Polskę południowo-wschodnią, doszło do masowych przesiedleń ludności na tereny ZSRR oraz na ziemie zachodnie. Na opustoszałych terenach tworzono państwowe gospodarstwa rolne, które po upadku w latach 90. często

Z uwagi na bogactwo przyrodnicze Beskidu Niskiego teren ten doczekał się wielu form ochrony przyrody powołanych zarówno na podstawie prawodawstwa krajowego, jak i europejskiego. Najwyższą formę krajowej ochrony przyrody reprezentuje Magurski Park Narodowy, który powołany w 1994 r. wypełnił około 190-km lukę pomiędzy Bieszczadzkim Parkiem Narodowym w Karpatach Wschodnich a parkami: Pienińskim, Gorczańskim, Babiogórskim i Tatrzańskim na zachodzie. Obejmujący swoim obszarem 19 439 ha, chroni dobrze zachowane fragmenty starodrzewu buczyny karpackiej. Stanowi również ostoje rzadkiej fauny puszczańskiej, mając szczególne znaczenie dla populacji wilka, rysia, orła przedniego i orlika krzykliwego. Na terenie parku rozpoznano 57 zbiorowisk roślinnych, z czego lasy i zarośla reprezentuje 16 z nich. Obok najwyższej spośród polskich parków narodowych lesistości (około 95 proc.) Magurski PN szczyci się również bogatymi florystycznie łąkami. Stwierdzono tu 18 gatunków storczyków. Niektóre, jak np. ozorka zielona, mają tu jedne z nielicznych stanowisk w Polsce. Magurski Park Narodowy znany jest również z wielu stanowisk nadobnicy alpejskiej oraz regularnych stwierdzeń modliszki zwyczajnej.

Na terenie Beskidu Niskiego powołano również Jaśliski Park Krajobrazowy (25 288 ha), obejmujący obszar na wschód od granic Magurskiego Parku Narodowego, będący kwintesencją Beskidu Niskiego. Jego głównym zadaniem jest ochrona górnego dorzecza Jasiołki i źródlisk Wisłoka. W siedliskach leśnych dominuje tu buczyna karpacka. W tutejszych lasach występują również naturalne stanowiska cisa oraz modrzewia polskiego. Na górze Piotruś można odnaleźć okazałe wychodnie skalne. Charakterystycznym elementem parku są zespoły łąkowo-pastwiskowe. Odnajdziemy tu także ślady po opuszczonych wsiach łemkowskich, cmentarze, cerkwiska, miedze dawnych pól przypominające o historii tego terenu.

W Beskidzie Niskim funkcjonuje również wiele rezerwatów przyrody: Bukowica, Cisy w Nowej Wsi, Igiełki, Kamień nad Jaśliskami, Kornuty, Łysa Góra, Modrzyna, Przełom Jasiołki, Rezerwat Tysiąclecia na Cergowej Górze, Wadernik oraz największy w polskiej części Karpat rezerwat Źródliska Jasiołki (1585,01 ha).

Poza krajowymi formami ochrony przyrody Beskid Niski, z uwagi na swoją wartość przyrodniczą, doczekał się uznania w europejskiej sieci Natura 2000. Największą powierzchnię pokrywającą aż 15 1967 ha zajmuje obszar specjalnej ochrony ptaków Beskid Niski, powołany z uwagi na występujące tu populacje cennych gatunków ptaków o znaczeniu wspólnotowym. Ostoja utworzona została na podstawie dyrektywy ptasiej i jest miejscem gniazdowania 35 gatunków wymienionych w załączniku I do tej dyrektywy. Na podstawie dyrektywy siedliskowej wyznaczono szereg obszarów o bogatych walorach przyrodniczych. Największym obszarem siedliskowym jest Ostoja Jaśliska (29 286,8 ha), mająca za zadanie zachowanie ekosystemów leśnych o wysokim stopniu naturalności oraz typowych gatunków puszczańskich, takich jak chrząszcze: nadobnica alpejska, zgniotek cynobrowy, zagłębek bruzdkowany oraz ssaki drapieżne wilk, ryś i niedźwiedź. Kolejną dużą ostoją siedliskową jest niemal pokrywająca się obszarowo z Magurskim Parkiem Narodowym Ostoja Magurska (20 084,5 ha). Prawie 95 proc. jej powierzchni stanowią lasy, w tym dobrze zachowane fragmenty drzewostanów bukowych i jodłowych. Podobny charakter ma obszar Łysa Góra (2743,8 ha), którego celem jest utrzymanie powierzchni i właściwego stanu ochrony leśnych siedlisk przyrodniczych oraz zachowanie siedlisk cennej fauny owadów (entomofauny). Kolejne ważne obszary to: Źródliska Wisłoki (181,84 ha) oraz Jasiołka (686,73 ha) utworzone dla zachowania dolin rzek podgórskich z naturalnym korytem i typowymi siedliskami nadrzecznymi oraz fauną tam występującą. Z uwagi na ochronę nietoperzy utworzono obszary: Bednarka (1289 ha), Trzciana (2286 ha) i Rymanów (5241 ha).

 

Tekst jest fragmentem rozdziału „Beskid Niski”
z książki „Przyroda polskich Karpat. Przewodnik krajoznawczy”.
Autor: Damian Nowak

Dodaj komentarz


Kod antysapmowy Odśwież