OTOP
BirdLife
Strona głównaMapa serwisuKontakt
wersja polska wersja angielska

Beskid Śląski i Mały

Beskid Śląski i Mały - fauna

14.11.2013
Drozd obrożny Drozd obrożny Mateusz Matysiak

Fauna Beskidu Śląskiego i Małego jest pod względem różnorodności gatunkowej typowa dla dawnej puszczy karpackiej, jednak liczebność wielu gatunków istotnie się zmniejszyła. Znajdziemy tu reprezentantów zarówno dużych, jak i mniejszych ssaków oraz bogaty świat ptaków. Swoją ostoję mają tu rzadkie gatunki gadów i płazów.

Ssaki

 

Najłatwiej natknąć się na duże ssaki lub zobaczyć ślady ich obecności w postaci tropów, odchodów czy śladów żerowania. Przeważnie dotyczy to jeleni, saren i dzików. W połowie września rozpoczyna się rykowisko jeleni. W górach donośne, niskie głosy samców odbijają się echem od zboczy, wywołując silne wrażenie.

Wilk, dzięki objęciu gatunku ochroną, wrócił do beskidzkich lasów. Bardzo trudno go spotkać, gdyż jest ostrożny i unika człowieka. Ponadto jego populacja jest tu bardzo nieliczna. Ten piękny drapieżnik zawsze był naturalnym konkurentem myśliwych i wrogiem hodowców owiec, a jego ochrona nadal ma wielu przeciwników. Na szczęście zyskał też obrońców, którzy widzą w nim jeden z istotnych elementów leśnego ekosystemu.

Skrajnie rzadko spotykane są ryś i niedźwiedź brunatny. Pojedyncze obserwacje dotyczą najczęściej tropów czy innych pozostawionych śladów. Częściowo mogą dotyczyć zwierząt zachodzących tu z Beskidu Żywieckiego lub ze Słowacji. Z mniejszych drapieżników występuje lis oraz przedstawiciele łasicowatych, w tym borsuk.

W Beskidzie Śląskim i Małym odnotowano dotąd ponad połowę z 25 gatunków nietoperzy stwierdzonych w Polsce. Pospolicie występujące tu gatunki to: nocek rudy, nocek wąsatek i gacek brunatny. Obserwuje się też gatunki rzadsze, takie jak występujący wyłącznie w południowej części kraju nocek orzęsiony.

 

Ptaki

Bardziej wyraźnie niż ssaki swoją obecność, szczególnie wiosną, manifestują ptaki. Już pod koniec zimy uaktywniają się dzięcioły. Najliczniejszy w beskidzkich lasach jest dzięcioł duży, w którego ubarwieniu dominuje kombinacja czerni i bieli, z niewielką domieszką czerwieni. Podobnie ubarwiony, ale znacznie rzadszy, jest dzięcioł białogrzbiety, który w swoim siedlisku wymaga obecności martwego drewna. Największym i najgłośniejszym dzięciołem jest dzięcioł czarny. Z lasami liściastymi związane są podobne do siebie dzięcioły zielony i zielonosiwy. Rzadkim przedstawicielem tej grupy ptaków w Beskidach jest dzięcioł trójpalczasty – czarno-biały z żółtą czapeczką występującą u samca. Preferuje świerczyny, gdzie najwięcej pokarmu dostarczają mu zamierające świerki.

Efektowną grupą są ptaki drapieżne. Często można je zobaczyć, jak krążą, wykorzystując kominy powietrzne. Takiego widoku najczęściej dostarcza nam myszołów, najpospolitszy w Beskidach ptak drapieżny. Podobny do niego, ale rzadszy, jest trzmielojad. Nieczęsto obserwowane są jastrząb i krogulec. Sokoły reprezentowane są przez dwa gatunki lęgowe: pustułkę i kobuza. Nocne skrzydlate drapieżniki, czyli sowy, mają w Beskidzie Śląskim i Małym zróżnicowaną gatunkowo reprezentację. Pospolitym i najliczniejszym gatunkiem jest puszczyk. Pohukiwanie samców i „kuwikanie” samic tego gatunku należą do najbardziej znanych sowich głosów. Mniej liczna i cichsza jest uszatka. Spokrewniony z puszczykiem, większy puszczyk uralski zasiedlił ten teren stosunkowo niedawno i wydaje się zwiększać swoją liczebność. Spotkania z największą z sów – puchaczem – należą do rzadkości. W Beskidach nielicznie występują też małe gatunki leśnych sów: włochatka i sóweczka.

Z dzikich gołębi zobaczymy tu grzywacza oraz rzadszego siniaka, związanego z fragmentami lasów bogatych w stare, dziuplaste drzewa. Można też spotkać turkawkę.

Charakterystyczni mieszkańcy górskich potoków to pluszcz i pliszka górska. Pluszcz obserwowany jest przeważnie w bystrym nurcie potoku lub rzeki, gdzie wśród kamieni, pod wodą szuka pokarmu. Pliszka górska trzyma się kamienistych rzek i potoków z wystającymi z wody głazami i żwirowymi wysepkami. Na większych, głębszych i spokojniejszych ciekach można czasem zobaczyć barwnego zimorodka. Koryta potoków bywają też miejscem żerowania bociana czarnego.

Na łąkach, od późnej wiosny przez całe lato, w ciepłe wieczory i noce można usłyszeć derkacza.

Stosunkowo bogaty jest zespół drobnych ptaków śpiewających. Jednymi z pierwszych zwiastunów wiosny są melodyjne zawołania kowalika i godowe głosy sikor. Pospolite, słyszane w różnych siedliskach gatunki sikor to bogatka i sosnówka. Mniej liczne są czubatka, czarnogłówka i sikora uboga, a także modraszka. We wczesnowiosennym ptasim chórze pojawia się też nieskomplikowany śpiew pierwiosnka. Mocny akcent stanowią pieśni drozdów: śpiewaka i paszkota, znacznie rzadziej drozda obrożnego. Niewiele cichsze są trele zięby i rudzika. W młodnikach śpiewa pokrzywnica, a na obrzeżach lasów, przy polanach i zrębach, trznadel i świergotek drzewny. Tylko z bliska daje się słyszeć śpiew najmniejszych gatunków, takich jak: pełzacze, mysikrólik, zniczek. Na tym tle wyróżnia się strzyżyk, który mimo małych rozmiarów wyśpiewuje głośną i urozmaiconą pieśń. Wraz z upływem wiosny przybywają nowi śpiewacy. Dolatują pokrzewki, świstunka leśna oraz muchołówki. Muchołówka białoszyja preferuje starsze lasy liściaste, chętnie buczyny. Znacznie trudniej spotkać muchołówkę żałobną, czy muchołówkę małą. Chóru dopełniają donośne głosy wilgi i kukułki. W pamięć zapada każde spotkanie z krzyżodziobem świerkowym, którego mocny i nietypowy dziób jest doskonałym narzędziem do wyłuskiwania nasion z szyszek.

Nieco odmienne ptasie zespoły mają tereny otwarte. Górskie polany, łąki to siedliska o specyficznych cechach. Gniazdują tam skowronek i świergotek łąkowy. Niewielką populację lęgową ma też wysokogórski świergotek – siwerniak. Polany z rzadko rozrzuconymi krzewami przyciągają gąsiorka, cierniówkę i, rzadziej, jarzębatkę. W wiklinach nadrzecznych śpiewają piecuszek, nieliczna gajówka, zdarza się dziwonia, której samce mają głowę i pierś w intensywnie czerwonym kolorze.

Na terenie Beskidu Śląskiego i Beskidu Małego występuje kilka gatunków krukowatych. Najrzadszym jest brązowa, biało plamkowana orzechówka, a najczęstszym wszechobecna sójka.Nie sposób wymienić tu wszystkich gatunków ptaków. Trzeba jednak wspomnieć jeszcze o kurakach. Bażant i nieliczna przepiórka są mieszkańcami niżej położonych terenów, wykorzystywanych rolniczo. Leśne kuraki były dawniej charakterystycznymi mieszkańcami lasów beskidzkich, a jednocześnie obiektem polowań elit. Obecnie spotkanie z jarząbkiem dostarcza wielu emocji, a obserwacja głuszca należy do wyjątkowych. Dla ratowania beskidzkich głuszców w 2002 r. uruchomiono w nadleśnictwie Wisła (w Jaworzynce Wyrch-Czadeczce) wolierową hodowlę tego gatunku.

Gady, płazy i ryby

Na obszarze Beskidu Śląskiego i Małego występują też ciekawe, niejednokrotnie rzadkie, gatunki pozostałych grup kręgowców – gadów, płazów i ryb.

Bezkręgowce

Wśród bezkręgowców dostrzegane są te większe i barwniejsze, jak choćby kolorowe motyle lub rzadko widywane niebieskie osobniki karpackiego ślimaka o nazwie pomrów błękitny. Uwagę zwracają też niektóre chrząszcze, jeśli są ładnie ubarwione lub wystarczająco duże, przez co łatwo dostrzegane. Wśród nich można spotkać taką rzadkość, jak duży, czarny chrząszcz o nazwie biegacz urozmaicony.

 

Tekst jest fragmentem rozdziału „Beskid Śląski i Mały”
z książki „Przyroda polskich Karpat. Przewodnik krajoznawczy”.
Autorka: Jadwiga Jagiełko

Dodaj komentarz


Kod antysapmowy Odśwież