OTOP
BirdLife
Strona głównaMapa serwisuKontakt
wersja polska wersja angielska

Beskid Wyspowy i Makowski

Beskid Wyspowy i Makowski - zabytki kultury

20.11.2013
Przydrożny krzyż z panoramą Beskidu Wyspowego w tle Przydrożny krzyż z panoramą Beskidu Wyspowego w tle Tomasz Wilk

Do najstarszych zabytków w Beskidzie Wyspowym i Makowskim należą grodziska znalezione głównie w sąsiedztwie dolin Dunajca (ok. Marcinkowic, Męciny, Nabrzeża, Łukowicy), Stradomki i Tarnawki (Grodzisko, Wilkowisko, Szyk) oraz Raby (Stróża). Historia niektórych z tych miejsc sięga paleolitu i mezolitu.

Jednym z największych i najważniejszych zabytków kultury Beskidu Wyspowego jest opactwo cystersów w Szczyrzycu, założone w XIII w. Obecny wygląd zespół klasztorny uzyskał w wieku XVII.

Godny uwagi jest zespół pałacowo-parkowy w Suchej Beskidzkiej. Suska rezydencja posiadająca dziedziniec z piętrowymi krużgankami arkadowymi bywa nazywana „Małym Wawelem”. W wielu miejscowościach natrafimy na drewniane i murowane dwory szlacheckie. Szczególnie cenne są obiekty w Laskowej (XVI w.) i Świdniku (XVIII w.). Chętnie odwiedzanym przez turystów zabytkiem jest osiemnastowieczna karczma „Rzym” w Suchej Beskidzkiej mieszcząca obecnie restaurację serwującą potrawy regionalne.

Ważnymi i ciekawymi zabytkami obu Beskidów są też liczne stare, drewniane i murowane kościoły. Warte wymienienia są m.in. świątynie drewniane w: Krzeczowie (XVI w.), Jodłowniku (XVI w.), Męcinie (XVII w.), Szyku (XVII w.), Łukowicy (XVII w.), Łętowni (XVIII w.), Lachowicach (XVIII w.) oraz murowane w: Limanowej (Sanktuarium M. B. Bolesnej, XX w.), Suchej Beskidzkiej (zespół klasztorny kanoników regularnych, XVII w.). Liczne są także przydrożne i śródpolne kaplice i krzyże, często w otoczeniu wiekowych drzewostanów lipowych.

Ciekawymi obiektami miejscowej kultury są szałasy pasterskie, które jednak nieużytkowane ulegają degradacji. Nieliczne, stosunkowo dobrze zachowane szałasy i bacówki, można jeszcze znaleźć w masywie Mogielicy i Jasienia, Paśmie Łososińskim, Paśmie Koskowej Góry i Paśmie Przedbabiogórskim.

Z zabytków techniki należy wymienić Galicyjską Kolej Transwersalną, wybudowaną w XIX w. przez Austriaków, której fragment między Suchą Beskidzką a Nowym Sączem położony jest w omawianym terenie. Od kilku lat kolej ta już nie funkcjonuje, odbywają się jedynie okazjonalne przejazdy turystyczne.
Na Lubomirze istnieje otwarte dla zwiedzających Obserwatorium Astronomiczne im. Tadeusza Banachiewicza, które powstało w miejscu przedwojennej, zniszczonej przez hitlerowców, stacji obserwacyjnej będącej filią Obserwatorium Krakowskiego.

W obu Beskidach podczas I i II wojny światowej miały miejsce walki, czego śladem jest kilka cmentarzy wojennych i pozostałości okopów. W lasach w czasie II wojny światowej funkcjonowało tu aktywnie aż kilka oddziałów partyzanckich Armii Krajowej, a po wojnie oddziałów partyzantki antykomunistycznej, których dużą część stanowili okoliczni mieszkańcy.

Z innych aspektów kulturowych wartym wymienienia jest sadownictwo rozwinięte w południowo-wschodniej części Beskidu Wyspowego, związane z tym „Święto kwitnącej jabłoni” i tradycja pędzenia śliwowicy w okolicach Łącka, a w rejonach zachodnich Beskidu Makowskiego wyrabianie serów z owczego mleka, popularnie nazywanych oscypkami.

Tekst jest fragmentem rozdziału „Beskid Wyspowy i Makowski”
z książki „Przyroda polskich Karpat. Przewodnik krajoznawczy”.
Autorzy: Łukasz Kajtoch, Marcin Matysek

Dodaj komentarz


Kod antysapmowy Odśwież