OTOP
BirdLife
Strona głównaMapa serwisuKontakt
wersja polska wersja angielska

Bieszczady i Góry Sanocko-Turczańskie

Bieszczady i Góry Sanocko-Turczańskie - fauna

16.12.2013
Siwerniak Siwerniak Tomasz Skorupka

Zróżnicowanie geomorfologiczne, klimatyczno-siedliskowe i wysokościowe oraz wysoki stopień zalesienia sprawiają, że Bieszczady i Góry Sanocko-Turczańskie zasiedla nie tylko bogata fauna puszczańska, ale również gatunki górskie, wysokogórskie, górnoreglowe, ciepłolubne i pochodzenia tajgowego.

Ssaki

Najliczniejszymi przedstawicielami ssaków kopytnych są jeleń szlachetny i sarna. Jeleń, który bardziej niż sarna związany jest z dużymi kompleksami leśnymi, liczniej występuje w Bieszczadach, natomiast liczebność sarny jest wyższa w mniej zalesionych Górach Sanocko-Turczańskich. To co nadaje faunie bieszczadzkiej szczególnego znaczenia w całym paśmie Karpat, to występowanie najliczniejszych populacji dużych drapieżników: niedźwiedzia, wilka i rysia oraz drugiej co do wielkości (po Puszczy Białowieskiej) populacji żubra. Dzięki regularnej restytucji od kilkunastu lat licznym i stałym mieszkańcem większości dolin rzecznych jest bóbr europejski. Tworząc rozlewiska i oczka wodne, przyczynił się do zwiększenia różnorodności gatunkowej fauny wodnej (bezkręgowce, ptaki). Najłatwiej go obserwować wiosną i jesienią w godzinach popołudniowych.

Ptaki

Region najliczniej zasiedlają ptaki środowisk leśnych. Do najbardziej typowych związanych z lasami bogatymi w starodrzewia należą: myszołów, puszczyk,puszczyk uralski, dzięcioł duży, dzięcioł czarny, kruk, sójka, śpiewak i kwiczoł. Stopniowo wzrasta liczebność bociana czarnego. Z drobnych ptaków śpiewających licznie występują: zięba, strzyżyk, rudzik, bogatka, czarnogłówka, modraszka, pełzacz leśny, pierwiosnek, piecuszek, kapturka.
Do charakterystycznych gatunków zasiedlających łąki i pastwiska należą pokląskwa i gąsiorek. Ptaki te zasiedlają ekstensywnie użytkowane, świeże i wilgotne łąki urozmaicone kępami krzewów i wysokiej roślinności zielnej.

Do najbardziej typowych ptaków rzek i potoków górskich należy pluszcz i pliszka górska. Pluszcze są osiadłe i przez cały rok można obserwować, jak nurkują w poszukiwaniu owadów wodnych.

Z rzadkich i zagrożonych gatunków puszczę karpacką zasiedlają najliczniejsze w kraju populacje orła przedniego, orlika krzykliwego i puszczyka uralskiego. Ten ostatni w niektórych siedliskach leśnych wykazuje większe zagęszczenie od puszczyka.

Mimo braku regla górnego występują tutaj gatunki związane z naturalnymi borami świerkowymi, takie jak: orzechówka, krzyżodziób świerkowy i dzięcioł trójpalczasty. Zasiedlają one głównie sztuczne drzewostany świerkowe oraz buczyny ze znacznym udziałem świerka i jodły.

Z alpejskich gatunków ptaków bieszczadzkie połoniny zasiedla siwerniak i płochacz halny. Siwerniaka spotkamy najczęściej w zbiorowiskach połoninowych o niższej roślinności, jak borówczyska czy murawy, a skrajnie nielicznego (kilka par) płochacza halnego głównie w rejonie grzbietów Rozsypańca, Krzemienia i Bukowego Berda, bogatych w skałki ostańcowe.

Z ornitofauny ciepłolubnej bieszczadzkie świetliste buczyny zasiedla muchołówka białoszyja, a z gatunków pochodzenia tajgowego – jarząbek związany z lasami mieszanymi z bujnym podszytem. Jest on jedynym kurakiem leśnym w tej części Karpat.

Gady i płazy

Do najczęściej spotykanych gadów należą zaskroniec zwyczajny i żmija zygzakowata, charakteryzujące się szerokim spektrum siedliskowym. Zaskrońca, którego łatwo poznać po żółtawych plamach skroniowych, spotkamy najczęściej w środowiskach wilgotnych, ale również w ogródkach działkowych – zwłaszcza jeśli jest tam kompost, który wykorzystywany jest do składania jaj. Dolina Sanu wzdłuż pasma Otrytu jest miejscem, gdzie można zobaczyć czarną odmianę tego węża. Natomiast żmija najchętniej zasiedla dobrze nasłonecznione stoki, zręby leśne i pobocza dróg. Najbardziej aktywna jest w godzinach południowych od maja do września. Jest jedynym jadowitym krajowym wężem.

Z rzadkich i zagrożonych węży występuje tu gniewosz plamisty i wąż Eskulapa. Gniewosz preferuje widne lasy, nasłonecznione stoki, wrzosowiska i nieużytkowane kamieniołomy. Podobnie jak w całej południowej Polsce występuje w dużym rozproszeniu, w niewielkich populacjach, a jego stanowiska są słabo poznane. W Bieszczadach mamy okazję zobaczyć węża Eskulapa, przebiega tu północna granica zasięgu jego występowania.

Do jednych z najliczniej występujących płazów w tej części Karpat, a zarazem rzadkich w skali kraju, należą kumak górski i traszka karpacka (subendemit karpacki). Te górskie gatunki przystępują do rozrodu w drugiej połowie kwietnia, najczęściej w oczkach wodnych i większych koleinach wypełnionych wodą. Traszki karpackie już na początku czerwca przechodzą na lądowy tryb życia, natomiast kumaki górskie przebywają w zbiornikach wodnych do wczesnej jesieni.

Z wilgotnymi lasami liściastymi, zwłaszcza bukowymi sąsiadującymi z czystymi potokami, związany jest nasz największy płaz ogoniasty – salamandra plamista. W przeciwieństwie do wszystkich krajowych płazów gody odbywa na lądzie i jest jajożyworodna. Najłatwiej spotkać ją w letnie dni po opadach deszczu, gdy poszukuje w ściółce ślimaków, pająków i skąposzczetów.

Ryby

Do ryb najliczniej zasiedlających bieszczadzkie rzeki i potoki należy głowacz pręgopłetwy i strzebla potokowa. Z rzadkich i zagrożonych gatunków ryb ten region zasiedlają: głowacz białopłetwy, brzanka, piekielnica i głowacica (wsiedlana do Sanu od lat 70. ubiegłego wieku). Te drapieżne gatunki preferują czyste, dobrze natlenione wody o kamienistym i żwirowym dnie. Z dorzeczem Sanu związana jest różanka – jedna z najbardziej wyspecjalizowanych ryb pod względem siedliskowym, wymagająca w ciekach wodnych roślinności i mulistego dna, a do rozrodu małży z rodziny skójkowatych.

Bezkręgowce

W lasach spotkamy pięknie ubarwione mieniaki: tęczowiec i strużnik – motyle dzienne, często przesiadujące gromadnie na leśnych drogach, w sąsiedztwie kałuż. Zielonkawe rogate gąsienice tych motyli można znaleźć żerujące na liściach wierzb i topoli. Z bieszczadzkimi lasami związany jest również rzadki motyl nocny – krasopani hera. Bieszczady i Pieniny są obecnie jedynymi obszarami, gdzie potwierdzono jej występowanie. Z rzadkich i zagrożonych gatunków owadów występują tu także dwa duże chrząszcze: biegacz urozmaicony sprzężony z siedliskami wilgotnymi i biegacz Zawadzkiego zasiedlający lasy i połoniny. Żyzne buczyny karpackie są ostoją wielu wyspecjalizowanych siedliskowo gatunków owadów. Nadobnica alpejska potrzebuje do rozwoju starych buków. W ciepłe dni lipca i sierpnia przy wiatrołomach i składach drewna można spotkać tego rzadkiego chrząszcza podczas rójki. Również rudo ubarwiony motyl lotnica zyska zamieszkuje stare lasy bukowe. Od połowy kwietnia do maja samce aktywnie latają w dolnych piętrach lasu, w poszukiwaniu samic. Pokarmem gąsienic są liście buka. Natomiast z nadrzecznymi olszynami związany jest największy krajowy ryjkowiec – rozpucz lepiężnikowiec, którego larwy i osobniki dorosłe żerują na lepiężnikach.

Od maja do lipca na leśnych polanach, łąkach w górach i na pogórzu licznie latają motyle z rodziny rusałkowatych – przestrojniki i górówki. Gąsienice tych motyli żerują na różnych gatunkach traw. Takie gatunki jak: górówka euriala, górówka medea, czy górówka boruta należą do tzw. gatunków euro-syberyjskich. Cenną grupę motyli stanowią modraszki, która w Bieszczadach reprezentowana jest przez 35 gatunków.

 

Tekst jest fragmentem rozdziału „Bieszczady i Góry Sanocko-Turczańskie
z książki „Przyroda polskich Karpat. Przewodnik krajoznawczy”.
Autor: Cezary Ćwikowski

Dodaj komentarz


Kod antysapmowy Odśwież