OTOP
BirdLife
Strona głównaMapa serwisuKontakt
wersja polska wersja angielska

Centralna część Pogórza Środkowobeskidzkiego

Centralna część Pogórza Środkowobeskidzkiego - siedliska przyrodnicze

13.12.2013
Łąki w Kotlinie Jasielsko-Krośnieńskiej Łąki w Kotlinie Jasielsko-Krośnieńskiej Marcin Stańczyk

Krajobraz centralnej części Pogórza Środkowobeskidzkiego jest w dużej mierze przekształcony rolniczo. Siedlisk naturalnych, zwłaszcza leśnych, jest więc stosunkowo niewiele – zachowały się głównie na szczytach i stokach wzniesień oraz w dolinach rzecznych. Wśród lasów dominują żyzne buczyny i grądy, znacznie rzadsze są natomiast łęgi, sporadycznie można spotkać buczyny kwaśne i jaworzyny.

W drzewostanie buczyn żyznych dominuje buk. W runie dużo jest gatunków, których kwitnienie przypada na wczesną wiosnę, zanim rozwiną się liście na drzewach. Należy do nich kwitnący na fioletowo żywiec gruczołowaty czy żywiec bulwiasty o kwiatach liliowych i charakterystycznych bulwkach w kątach liści. Wiosną w runie wyróżniają się ponadto zawilce gajowe i kokorycze: pełna i pusta. Przez cały rok można obserwować objęte ścisłą ochroną paprocie o zimozielonych liściach – paprotnika kolczystego i paprotnika Brauna. Dobrze zachowane fragmenty buczyn żyznych występują m.in. na Pogórzu Strzyżowskim, w okolicach Dębicy, Jasła i na górze Chełm. Buczyny są tam chronione w ramach sieci Natura 2000 – w obszarach specjalnej ochrony siedlisk: Las nad Braciejową, Golesz i Klonówka. Lasy góry Chełm objęte są również ochroną rezerwatową.

Grądy są lasami liściastymi, w których drzewostanie, w warunkach pogórzy Karpat, występują głównie graby, dęby szypułkowe i lipy drobnolistne. W warstwie krzewów częste są leszczyny. Podobnie jak w przypadku żyznych buczyn, runo grądowe najatrakcyjniej wygląda wiosną. Najwcześniej, bo już na początku kwietnia, zakwitają objęte ścisłą ochroną przylaszczki pospolite, a także zawilce gajowe i żółte oraz groszek wiosenny i miodunka ćma. Kwiaty tej ostatniej, w zależności od stopnia rozwoju, przybierają barwę od czerwono-różowej po fioletową. Nieco później zakwitają gwiazdnica wielkokwiatowa i czworolist pospolity. Lasy grądowe zachowały się m.in. w okolicach Jasła, gdzie chronione są (obok wspomnianych wyżej buczyn żyznych) w obszarach Natura 2000 Golesz czy Las Niegłowicki. Dobrze zachowane grądy występują także na pograniczu Beskidu Niskiego i Pogórza Środkowobeskidzkiego, w obszarze Las Hrabeński.

Lasami związanymi z dolinami rzek i potoków są łęgi. Wyróżnia się kilka ich podtypów. W strefie pogórzy najczęściej występują lasy lub zarośla budowane przez różne gatunki wierzb, rzadsze są natomiast łęgi z jesionem wyniosłym lub olszynki górskie z olszą szarą. Łęgi wierzbowe występują m.in. nad Wisłoką i Wisłokiem oraz ich dopływami. Dobrze zachowane łęgi jesionowe można natomiast spotkać na Pogórzu Jasielskim, w okolicach Józefowa. Są tam chronione w obszarze Natura 2000 Józefów-Wola Dębowiecka. Roślinność zbiorowisk nadrzecznych przystosowana jest do okresowo wysokiego poziomu wód gruntowych, wynikającego z cyklicznych zalewów. Łęgi pełnią ważną funkcję m.in. w retencjonowaniu wody i regulowaniu jej spływu, przyczyniając się do zmniejszenia zagrożenia powodziami. Paradoksalnie, często są wycinane pod zabudowę przeciwpowodziową. Dawniej ich wycinka miała także na celu uzyskanie terenów odpowiednich na łąki. Zachowały się więc tylko fragmentarycznie, przeważnie w postaci wąskich pasów drzew wzdłuż rzek i potoków.

Cenne przyrodniczo są także siedliska, do których powstania przyczynił się człowiek. Do najważniejszych siedlisk tego typu na Pogórzu Środkowobeskidzkim należą łąki świeże i zmiennowilgotne łąki trzęślicowe. Bardziej rozpowszechnione są łąki świeże, które rozwijają się na żyznych, umiarkowanie wilgotnych glebach. Właściwy stan roślinności łąkowej zapewnia koszenie (dwa razy w roku, ze zwożeniem pokosu) oraz – co jakiś czas – umiarkowane nawożenie. Ich bogatą w gatunki darń, oprócz występowania traw takich jak rajgras wyniosły, kupkówka pospolita czy konietlica łąkowa, charakteryzuje także liczny udział roślin dwuliściennych. Należą do nich :marchew zwyczajna, dzwonek rozpierzchły i różne gatunki koniczyny. Duży kompleks łąk świeżych zachował się w dolinie rzeki Pielnicy w Kotlinie Jasielsko-Krośnieńskiej. Objęty zostały ochroną w postaci obszaru Natura 2000 Jaćmierz. Jeszcze na początku XX w. łąki w okolicy Jaćmierza miały charakter łąk wilgotnych lub zmiennowilgotnych. Teren został jednak osuszony, co wpłynęło na skład gatunkowy siedliska. Właśnie z powodu zabiegów melioracyjnych zmiennowilgotne łąki trzęślicowe należą obecnie do rzadkości. W środkowej części Pogórza Środkowobeskidzkiego wyjątkowo dobrze wykształcony płat tego siedliska, z wieloma bardzo cennymi w skali całych Karpat i Polski gatunkami roślin, zachował się w Józefowie (Pogórze Jasielskie). Utworzony tu siedliskowy obszar Natura 2000 Józefów-Wola Dębowiecka ma na celu ochronę również tego siedliska. Łąki trzęślicowe rozwijają się w miejscach o zmiennym poziomie wód gruntowych, wysokim wiosną i niskim latem. Do ich utrzymania konieczne jest koszenie, jednak w przeciwieństwie do łąk świeżych powinno się ono odbywać najwyżej raz w roku, jesienią.

Charakterystycznym dla łąk zmiennowilgotnych gatunkiem trawy jest trzęślica modra. Towarzyszy jej wiele gatunków roślin dwuliściennych, niejednokrotnie rzadkich i objętych ochroną prawną. Można tu wymienić (występujące także na łąkach w Józefowie): mieczyka dachówkowatego, goździka pysznego, goryczkę wąskolistną i kilka gatunków storczyków.

 

Tekst jest fragmentem rozdziału „Centralna część Pogórza Środkowobeskidzkiego”
z książki „Przyroda polskich Karpat. Przewodnik krajoznawczy”.
Autorka: Katarzyna Śnigórska

Dodaj komentarz


Kod antysapmowy Odśwież