OTOP
BirdLife
Strona głównaMapa serwisuKontakt
wersja polska wersja angielska

Centralna część Pogórza Środkowobeskidzkiego

Centralna część Pogórza Środkowobeskidzkiego - opis regionu

13.12.2013
Pogórze Bukowskie Pogórze Bukowskie Marcin Stańczyk

Chociaż Pogórze Środkowobeskidzkie charakteryzuje się pięknym krajobrazem, ciekawą przyrodą i zabytkami kultury, jest często pomijane przez turystów zmierzających w kierunku Bieszczadów czy Beskidu Niskiego. Jego centralna część jest gęsto zaludniona, a siedliska silnie przekształcone, mimo to wciąż można tu zaobserwować ciekawe i stosunkowo rzadkie gatunki zwierząt.

Pogórze Środkowobeskidzkie to makroregion w Zewnętrznych Karpatach Zachodnich, w południowo-wschodniej Polsce. Jego centralna część obejmuje Pogórze Strzyżowskie, Obniżenie Gorlickie, Pogórze Jasielskie, Kotlinę Jasielsko-Krośnieńską oraz Pogórze Bukowskie. Region jest najgęściej zaludnioną częścią polskich Karpat, a ludność koncentruje się przede wszystkim w kotlinach i dolinach. W związku z tym lasów jest mniej niż w innych częściach Karpat, dominują tereny rolnicze, przede wszystkim grunty orne, rzadziej łąki i pastwiska. Gospodarstwa rolne charakteryzują się dużym rozdrobnieniem, co sprzyja zachowaniu bioróżnorodności. Przeważa produkcja roślinna, zdecydowanie mniejsze znaczenie ma hodowla zwierząt. Dominującym typem gleb w tej części Karpat są gleby płowe, wykształcone na pyłowych utworach lessopodobnych lub na glinach zwietrzelinowych. Nieco rzadsze są gleby brunatne i bielicowe. Panuje tu głównie klimat podgórski z widocznymi cechami klimatu przejściowego. Średnia temperatura w roku wynosi około 7°C, przy czym w lecie około 18°C, w zimie zaś od -3°C do -5°C. Średnia roczna ilość opadów to około 750 mm. W regionie tym przeważają wiatry południowo-zachodnie, aod położonej w Beskidzie Niskim Przełęczy Dukielskiej wieją znad Niziny Węgierskiej silne wiatry, zwane dukielskimi.

Pogórze Strzyżowskie

Zachodnią i wschodnią granicę Pogórza Strzyżowskiego (około 900 km kw.) wyznaczają doliny dwóch rzek – Wisłoki i Wisłoka. Na południu Pogórze sąsiaduje z Dołami Jasielsko-Sanockimi, a na północy z Pradoliną Podkarpacką. Najwyższymi wzniesieniami są Bardo – 534 m n.p.m. i Chełm – 532 m n.p.m. Północna część Pogórza Strzyżowskiego, z glebamidobrej jakości, jest gęściej zaludniona niż południowa, gdzie ziemia jest gorsza, a teren w większym stopniu pokryty lasami. Środowisko w części północnej jest mocno przekształcone, nieobjęte żadną formą ochrony obszarowej. W części południowej znajduje się Czarnorzecko-Strzyżowski Park Krajobrazowy oraz ustanowiony w najwyższych partiach Pogórza rezerwat Góra Chełm. Największe tutaj miasto, Strzyżów, liczy około 8000 mieszkańców. Jednym z ciekawszych miejsc pod względem krajobrazowym jest przełom Wisłoka w pobliżu Frysztaka. Rzeka wcina się tu między najwyższe pasma pogórzy Strzyżowskiego i Dynowskiego, skręcając gwałtownie z kierunku północnego na wschód. W okolicy Strzyżowa ponownie wraca do południkowego przebiegu.

Obniżenie Gorlickie

Obniżenie Gorlickie (około 200 km kw.) na północy sąsiaduje z Pogórzem Ciężkowickim, natomiast na południu z Beskidem Niskim. Od zachodu ograniczone jest działem wód Ropy i Białej Dunajcowej, od wschodu zaś pasmem Łysej Góry, oddzielającym je od Pogórza Jasielskiego. Gorlice – stolica regionu – to polska kolebka przetwórstwa naftowego. Znajduje się tu stara rafineria ropy naftowej, a w okolicy – liczne stare szyby naftowe. Obniżenie Gorlickie charakteryzuje się dużą gęstością zaludnienia oraz znacznym przekształceniem środowiska. W Szymbarku (gmina Gorlice) znajduje się 13-hektarowy rezerwat Jelenia Góra z lasem jaworowym.

Kotlina Jasielsko-Krośnieńska

Kotlina Jasielsko-Krośnieńska to rozległe obniżenie o powierzchni około 400 km kw. o charakterze rolniczo-przemysłowym. Od północy ograniczona jest Pogórzem Dynowskim, a od południa i wschodu Pogórzem Bukowskim. Stopień zalesienia jest niewielki. Największym miastem tego regionu jest Krosno (około 50 000 mieszkańców). Od lat jest to ośrodek przemysłu szklanego, a tutejsze huty szkła eksportują swoje produkty na cały świat. Znajduje się tu również niezwykle ciekawe Centrum Dziedzictwa Szkła, w którym można obejrzeć wyroby tutejszych rzemieślników, a także poznać proces tworzenia, obróbki i zdobienia szkła. Z okolicami Krosna związany był również Ignacy Łukasiewicz, wynalazca lampy naftowej, dlatego można tu zwiedzić muzeum z ciekawą ekspozycją takich lamp. Wraz z przyległymi pogórzami Kotlina Jasielsko-Krośnieńska jest najstarszym w Polsce rejonem wydobycia ropy naftowej.

Pogórze Jasielskie

Pogórze Jasielskie, zajmujące powierzchnię około 300 km kw., jest gęsto zaludnione, a jego środowisko przyrodnicze jest mocno przekształcone. Położone jest między doliną Ropy, Kotliną Jasielsko-Krośnieńską oraz Beskidem Niskim. Jego zachodnią część, z wzgórzami nieprzekraczającymi 400 m n.p.m., przecina rzeka Bednarka. Część wschodnia, ograniczona dolinami Wisłoki i Jasiołki, charakteryzuje się bardziej urozmaiconym urzeźbieniem z wzgórzami do 500 m n.p.m. Jest też w większym stopniu pokryta lasami. Również ten teren ma długie tradycje przemysłu naftowego, stąd obecność wyeksploatowanych szybów naftowych. Warto odwiedzić skansen przemysłu wydobywczego w Bóbrce. To właśnie tu w 1854 r. Ignacy Łukasiewicz założył pierwszą na świecie kopalnię ropy naftowej, nazywanej wówczas olejem skalnym.

Pogórze Bukowskie

Pogórze Bukowskie, o powierzchni około 470 km kw., położone jest na południe i południowy wschód od Kotliny Jasielsko-Krośnieńskiej. Od zachodu ograniczone jest doliną rzeki Jasiołki, a od wschodu dolinami Sanu i Osławy. Stopień przekształcenia środowiska jest tu mniejszy niż na wcześniej opisanych terenach, choć odnaleziono ślady osadnictwa pochodzące aż z II wieku n.e. (kultura przeworska). Interesująca jest zwłaszcza południowo-wschodnia część tego pogórza, z dwoma ciągami wzgórz o wysokościach przekraczających 500–600 m n.p.m. i krajobrazowo przypominających typ gór niskich. Podobnie jak w przypadku wcześniej opisanych regionów, część Pogórza Bukowskiego objęta jest siecią Natura 2000. Obszary siedliskowe wyznaczono m.in. na stokach góry Patria (475 m n.p.m.) – obszar Patria nad Odrzechową i w Bykowcach w pobliżu ujścia Osławy do Sanu obszar Sanisko. Ten ostatni jest ważnym terenem żerowiskowym dla niektórych ptaków zamieszkujących pobliskie Góry Słonne, na przykład orlika krzykliwego. Na granicy Pogórza Bukowskiego z Beskidem Niskim występują źródła mineralne, dzięki którym powstały uzdrowiska w Iwoniczu-Zdroju i Rymanowie-Zdroju. Największym miastem jest tutaj Sanok – około 40 000 mieszkańców.

 

Tekst jest fragmentem rozdziału „Centralna część Pogórza Środkowobeskidzkiego”
z książki „Przyroda polskich Karpat. Przewodnik krajoznawczy”.
Autorka: Katarzyna Śnigórska

Dodaj komentarz


Kod antysapmowy Odśwież