OTOP
BirdLife
Strona głównaMapa serwisuKontakt
wersja polska wersja angielska

Gorce

Gorce - siedliska przyrodnicze

20.11.2013
Polana Podskały Polana Podskały Tomasz Wilk

Na przestrzeni wieków gorczańskie lasy były w różnym stopniu eksploatowane przez człowieka. Mimo to duża ich część odznacza się naturalnym składem gatunkowym i układem przestrzennym z typowymi dla Karpat, dobrze wykształconymi piętrami klimatyczno-roślinnymi: reglem dolnym i górnym. W niedostępnych dolinach i na stromych zboczach lasy zachowały tu niemal pierwotny charakter. Dlatego Gorczański Park Narodowy chroni obecnie najcenniejsze fragmenty Puszczy Karpackiej, która rozciągała się niegdyś wzdłuż całych Karpat Zachodnich.

Największe zmiany miały miejsce w piętrze pogórza, gdzie lasy w przeważającej części zostały wycięte lub mocno zniekształcone. Panujące tu niegdyś grądy pozostały tylko w niewielu małych fragmentach, np. gdzieniegdzie na stromych zboczach wznoszących się ponad dolinami Raby, Dunajca i Ochotnicy, a także w zabytkowym parku dworskim w Porębie Wielkiej. W obrębie dolin rzecznych zachowały się również niewielkie płaty lasów łęgowych z olszą szarą, topolą i wierzbą. Inne występujące tu lasy łęgowe to wchodzące już w piętro regla dolnego zbiorowiska nadrzecznej olszyny górskiej oraz bagiennej olszyny górskiej. Z dolinami rzek i większych potoków związane są również siedliska pionierskiej roślinności na kamieńcach górskich potoków oraz zarośla wrześni na kamieńcach i żwirowiskach.

W reglu dolnym panuje żyzna buczyna. Wyróżnia się kilka jej podzespołów i wariantów w zależności od istniejących warunków edaficznych. Jednym ze wskaźników jest skład roślinności runa. Najbardziej rozpowszechniona, typowa postać żyznej buczyny cechuje się bardzo bogatym runem. Szczególnie barwna staje się wczesną wiosną, kiedy obficie zakwitają geofity, tj. żywiec gruczołowaty i cebulkowy, żywokost sercowaty, zawilec gajowy, kokorycz pełna i pusta. W miejscach bardzo wilgotnych rozwija się podzespół buczyny z masowym udziałem czosnku niedźwiedziego. Najładniejsze jego płaty znajdują się na zboczach Mostownicy przy żółtym szlaku prowadzącym z przełęczy Borek na Turbacz. Osobliwością Gorców jest podzespół buczyny z rzeżuchą trójlistkową występujący wyłącznie w dolinie Olszowego Potoku. Innym siedliskiem cechującym się dominacją buka jest kwaśna buczyna górska. Jej niewielkie płaty spotyka się na stromych grzbietach i zboczach o ekspozycji południowej, np. w otoczeniu dolnej części polany Zielenica, przy czerwonym szlaku.

W reglu dolnym występują także spore powierzchnie boru jodłowo-świerkowego rosnącego najczęściej w zacienionych, chłodnych dolinach, na stokach północnych albo na pograniczu regli. Jego rozległe płaty można zobaczyć w Gorcach w wielu miejscach, m.in. na północnych zboczach Turbaczyka, Jaworzyny Ponickiej i Porębskiej. Niewielkie powierzchnie na terenie Gorców zajmuje natomiast żyzny las jodłowy, którego charakterystycznymi gatunkami runa są: przytulia okrągłolistna, przetacznik leśny, a także goryczka trojeściowa. Najciekawsze płaty zachowały się w Paśmie Lubania, ale rośnie także u wylotu doliny potoku Konina oraz Olszowy.

Chłodne piętro regla górnego obejmujące najwyższe szczyty Gorców powyżej 1100–1150 m n.p.m. zajmuje górnoreglowy bór świerkowy. Wśród roślin runa duży udział ma borówka czarna, a także podbiałek alpejski, szczawik zajęczy, kosmatka olbrzymia. Zazwyczaj dobrze jest również rozwinięta warstwa mszysta z dominującym płonnikiem strojnym. Na wilgotnych stokach występują płaty borów z panującymi paprociami, głównie wietlicą alpejską i narecznicą szerokolistną. Spotyka się także fragmenty świerczyn z łanami trzcinnika owłosionego.

Wyjątkowymi walorami przyrodniczymi i krajobrazowymi wyróżniają się polany reglowe, które powstały w wyniku kilkusetletniej gospodarki pasterskiej. Dzięki temu wykształciły się na nich bogate florystycznie zbiorowiska nieleśne. Jednym z nich, ukształtowanym pod wpływem długotrwałego wypasu połączonego z nawożeniem, jest łąka mieczykowo-mietlicowa. Występuje w Gorcach na wielu polanach, choć nie jest już tak rozpowszechniona jak jeszcze 20–30 lat temu. Typową postać tej łąki oraz podzespół z dominacją śmiałka darniowego można zobaczyć m.in. na Hali Wzorowej i Długiej, Jaworzynie Kamienickiej i Gorcu Kamienickim. W niższych położeniach do wysokości około 700 m n.p.m. wykształciły się żyzne łąki rajgrasowe. W miejscach podmokłych znajdują się płaty bogatych florystycznie młak kozłkowo-turzycowych. Ich zasięg dobrze pokazuje biało owocująca latem wełnianka szerokolistna. Występuje tu wiele rzadkich i chronionych gatunków, m.in. gnidosz błotny, tłustosz pospolity, kosatka kielichowa, bobrek trójlistkowy, turzyca dwupienna i Davalla, a także storczyki, np. kruszczyk błotny, listera jajowata, gółka długoostrogowa i stoplamki. Innym zbiorowiskiem związanym z miejscami wilgotnymi jest łąka ostrożeniowa. Wygląda niezwykle efektownie w okresie kwitnienia dominującego tam ostrożnia łąkowego, który przyciąga duże ilości owadów. Ciekawym zbiorowiskiem jest również traworośle górskie z okazałą byliną – ciemiężycą zieloną.

Siedliskiem łąkowym o znaczeniu priorytetowym (do którego ochrony w prawodawstwie Unii Europejskiej przykłada się szczególną wagę) jest murawa bliźniczkowa zwana w gwarze psiarą. Wykształca się na ubogich i kwaśnych glebach. W zbiorowisku tym panuje sztywna, kępiasta trawa – bliźniczka psia trawka, ale rosną też inne rzadkie gatunki roślin, jak: gołek białawy, pięciornik złoty, kuklik górski i prosienicznik jednogłówkowy.

 

Tekst jest fragmentem rozdziału „Gorce”
z książki „Przyroda polskich Karpat. Przewodnik krajoznawczy”.
Autor: Paweł Armatys

Dodaj komentarz


Kod antysapmowy Odśwież