OTOP
BirdLife
Strona głównaMapa serwisuKontakt
wersja polska wersja angielska

Kotlina Orawsko-Nowotarska i Pogórze Spisko-Gubałowskie

Kotlina Orawsko-Nowotarska i Pogórze Spisko-Gubałowskie - zabytki kultury

16.12.2013
Sanktuarium w Ludźmierzu Sanktuarium w Ludźmierzu Aleksandra Pępkowska-Król

Najcenniejszym zabytkiem sakralnym w regionie jest gotycki kościół św. Michała Archanioła w Dębnie, który wraz z innymi drewnianymi kościołami Polski południowej został wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Początki budowli przypadają na XIII w., m.in. odnaleziono tu przedstawiające św. Katarzynę i św. Agnieszkę najstarsze polskie malowidło na desce z 1280 r., obecnie obraz znajduje się w Muzeum Diecezjalnym w Tarnowie, a w Dębnie powieszono jego kopię.

Miano religijnej stolicy Podhala należy do Ludźmierza (dawniej Ludzimierz), najstarszej tutejszej wsi (1234 r.), w której znajduje się sanktuarium z cudowną figurą Matki Boskiej Ludźmierskiej (nazywanej także Królową lub Gaździną Podhala). Wstawiennictwu patronki kościoła górale przypisują m.in. wybór Karola Wojtyły na papieża. Początki wsi i budowy kościoła sięgają XIII w., ale obecny murowany kościół neogotycki pochodzi już z wieku XIX. Co roku, 15 sierpnia w Ludźmierzu odbywa się odpust, na który zewsząd ściągają górale. Ważnym wydarzeniem jest też uroczyste rozpoczęcie sezonu pasterskiego; wiosną w sanktuarium spotykają się bacowie, by zabrać stąd do swoich bacówek poświęcone wodę i ogień. Miejscowość słynie również z tego, że w 1865 r. urodził się w niej poeta Kazimierz Przerwa-Tetmajer.

W krajobraz kulturowy Podtatrza wpisane są przydrożne krzyże i figury oraz dzwonnice loretańskie. Te ostatnie czasami przypominają przydrożne kapliczki (jak dzwonnica z Przełęczy nad Łapszanką z kopią obrazu Matki Boskiej Częstochowskiej), innym razem zdecydowanie wyróżniają się swą wysokością (jak dwie drewniane z Chyżnego, symetrycznie górujące nad dwoma skrajami wsi). Każda z nich posiada dzwon, w który uderza się w celu odpędzenia płanetników – złych duchów sprowadzających na wieś burze.

Perłą architektury Podhala jest Chochołów – żywy skansen. Tutejsze chałupy góralskie (w większości do dziś wykorzystywane jako domy mieszkalne) pochodzą z przełomu XVIII i XIX w. Wszystkie objęte są ochroną konserwatorską, podobnie jak cały plan zagospodarowania architektonicznego wsi. Na pamiątkę walk górali z władzami austriackimi z 1846 r. utworzono tu także Muzeum Powstania Chochołowskiego (oddział Muzeum Tatrzańskiego w Zakopanem).

Przed II wojną światową istotną część społeczności regionu stanowili Żydzi. Pozostały po nich przede wszystkim kirkuty (cmentarze). Synagogi zostały zniszczone lub przebudowane i obecnie nie pełnią już swoich dawnych funkcji.

 

Tekst jest fragmentem rozdziału Kotlina Orawsko-Nowotarska i Pogórze Spisko-Gubałowskie”
z książki „Przyroda polskich Karpat. Przewodnik krajoznawczy”.
Autorzy: Aleksandra Pępkowska-Król i Wiesław Król

Dodaj komentarz


Kod antysapmowy Odśwież