OTOP
BirdLife
Strona głównaMapa serwisuKontakt
wersja polska wersja angielska

Pieniny

Pieniny - siedliska przyrodnicze

16.12.2013
Ciepłolubna łąka pienińska Ciepłolubna łąka pienińska Bogusław Kozik

Leśne siedliska Pienin w różnym stopniu zostały przekształcone przez człowieka i zazwyczaj tworzą mozaikę z terenami otwartymi.

Największe płaty lasów o charakterze naturalnym zachowały się na obszarach trudno dostępnych i charakteryzują się dużą różnorodnością. W Pieninach Właściwych przeważa siedlisko żyznej buczyny, w której gatunkami dominującymi są buk i jodła, a domieszkę stanowią inne drzewa liściaste i świerk. Wczesną wiosną w runie buczyny zakwitają gatunki światłolubne, tworząc na dnie lasu barwne płaty. Typem siedliska leśnego charakterystycznym dla Pienin są ciepłolubne buczyny storczykowe, występujące na południowych stokach, najczęściej w sąsiedztwie wapiennych skałek. Drzewostan stanowią tam głównie buk i jodła z domieszką lipy szerokolistnej, jaworu, wiązu górskiego i rzadziej graba. W runie rosną gatunki światło i ciepłolubne preferujące wapienne podłoże, np. wiechlina styryjska i turzyca biała, oraz rzadkie storczyki, takie jak buławnik wielkokwiatowy i mieczolistny oraz kruszczyk drobnolistny. W zacienionych żlebach i na stromych stokach, głównie w Pieninach Właściwych, rozwijają się jaworzyny, charakteryzujące się dużym zróżnicowaniem składu drzewostanu. Podłoże dla nich stanowi próchnica wymieszana z wapiennym rumoszem skalnym. W runie występuje miesiącznica trwała o liliowych, intensywnie pachnących kwiatach i rzadka paproć – języcznik zwyczajny. Jednym z najcenniejszych siedlisk leśnych są górskie reliktowe laski sosnowe stanowiące pozostałość plejstoceńskich borów sosnowych. Zajmują dobrze nasłonecznione, niewielkie powierzchnie na szczytach skałek. Dominuje tutaj sosna zwyczajna, a drzewa charakteryzują się parasolowatym pokrojem korony i poskręcanymi konarami. Taki wygląd zawdzięczają trudnym warunkom siedliskowym. Badania wykazały, że na Sokolicy rośnie najstarsza sosna w Polsce, licząca ponad 500 lat. W runie można spotkać zarówno gatunki charakterystyczne dla sąsiadujących lasów bukowo-jodłowych, jak i muraw naskalnych. W Pieninach występują też siedliska górskich borów świerkowych, kwaśnych buczyn i łęgów, jednak zajmują niewielką powierzchnię.

Ważnym elementem krajobrazu Pienin są siedliska nieleśne, zarówno te, które wykształciły się w wyniku działalności człowieka, jak i powstałe w sposób naturalny. Do najcenniejszych należą nawapienne murawy wysokogórskie, w Pieninach reprezentowane przez zbiorowisko górskiej murawy naskalnej. Taka murawa, wykształcona typowo, występuje w najwyższych partiach Pienin Właściwych, natomiast w Małych Pieninach pojawia się w uboższej postaci. Cechuje się jednoczesnym występowaniem gatunków o różnych wymaganiach siedliskowych; rosną tu zarówno rośliny ciepłolubne (np. ożanka górska), jak i zimnolubny goździk wczesny, posłonek skalny czy traganek jasny. Gatunkiem dominującym jest sesleria skalna. Ponadto rośnie tu reliktowa chryzantema Zawadzkiego i endemiczny mniszek pieniński. Górską murawę naskalną wyróżniają unikatowe walory estetyczne, szczególnie kiedy wiosną na żółto zakwitają kępy smagliczki skalnej, a latem kwitną fioletowe astry alpejskie. Jest to jedno z niewielu pienińskich siedlisk nieleśnych o pochodzeniu naturalnym. Podobne pochodzenie ma także pionierska roślinność na kamieńcach górskich potoków oraz zarośla wierzbowe. Jednak w przeciwieństwie do górskiej murawy naskalnej mają one charakter efemeryczny, a ich istnienie uzależnione jest od wezbrań potoków i postępującej sukcesji. W miejscach niżej położonych, o łagodniejszym klimacie pojawiają się półnaturalne siedliska muraw kserotermicznych, które dzięki bogatej roślinności tworzącej barwne kobierce, również znacznie podnoszą walory estetyczne krajobrazu Pienin. W tym siedlisku występuje też naskalna murawa ciepłolubna, która zazwyczaj nie tworzy dużych płatów. Gatunki dla niej charakterystyczne to rojnik włochaty o grubych, tworzących rozety liściach i niepozorna kostrzewa blada. Towarzystwo dla nich stanowią kolorowo kwitnące gatunki kserotermiczne i górskie. Na uwagę zasługuje także siedlisko zarośli jałowca pospolitego na murawach nawapiennych, które można spotkać głównie w Małych Pieninach.

W wyniku działalności człowieka wykształciły się łąki kośne i pastwiska, a ich przetrwanie uzależnione jest od tradycyjnego sposobu użytkowania. W Pieninach najważniejszym siedliskiem łąkowym są górskie łąki konietlicowe użytkowane ekstensywnie, reprezentowane między innymi przez cenne zbiorowisko ciepłolubnej łąki pienińskiej. Warto wspomnieć o młakach eutroficznych zaliczanych do siedliska górskich i nizinnych torfowisk zasadowych o charakterze młak, turzycowisk i mechowisk. Młaki zajmują niewielkie powierzchnie w miejscach wilgotnych, zasilanych w wodę z dużą zawartością węglanu wapnia. Pełnią ważną funkcję retencyjną, stanowią także ostoję dla wielu rzadkich gatunków roślin i zwierząt. Rośnie tu owadożerny tłustosz pospolity, kruszczyk błotny, a spośród mchów na uwagę zasługuje błyszcze włoskowate – gatunek reliktowy. Na obszarze Małych Pienin w wyniku prowadzonego wypasu owiec wykształciło się siedlisko muraw bliźniczkowych, zagrożone sukcesją wtórną i ekspansją gatunków żyźniejszych łąk.

 

Tekst jest fragmentem rozdziałuPieniny”
z książki „Przyroda polskich Karpat. Przewodnik krajoznawczy”.
Autorzy: Bogusław Kozik i Joanna Kozik

Dodaj komentarz


Kod antysapmowy Odśwież