OTOP
BirdLife
Strona głównaMapa serwisuKontakt
wersja polska wersja angielska

Pogórze Rożnowskie i Ciężkowickie

Pogórze Rożnowskie i Ciężkowickie - opis regionu

20.11.2013
Jezioro Czchowskie Jezioro Czchowskie Tomasz Wilk

Pogórze Rożnowskie i Ciężkowickie to niewielki zakątek Polski, położony pomiędzy dolinami Dunajca i Wisłoki. Do odwiedzenia tego regionu zachęcają malownicze krajobrazy oraz zaskakujące bogactwo przyrodnicze i kulturowe. Niech skusi nas zatem spotkanie oko w oko z bielikiem lub z Pięknym Jasiem w dolinie Dunajca, poszukiwanie skarbów na Zbójnickim Szlaku, czerwony rąbek piekielnicy, Skamieniałe Miasto, Małpia Wyspa albo Karpacka Troja.

Pogórze Rożnowskie i Ciężkowickie wraz z Pogórzem Strzyżowskim, Dynowskim i Przemyskim oraz Dołami Jasielsko-Sanockimi, według podziału dokonanego przez prof. J. Kondrackiego, należy do Pogórza Środkowobeskidzkiego zaliczanego do Zewnętrznych Karpat Zachodnich. Jak pisze Kondracki, Pogórze Środkowobeskidzkie jest pasmem wzgórz i kotlin śródgórskich o szerokości kilkudziesięciu kilometrów i wysokościach od 300 do 500 m n.p.m. z kilkoma wyższymi pasmami.

Pogórze Rożnowskie rozciąga się pomiędzy rzeką Dunajec na zachodzie a uchodzącą do niego w Tarnowie rzeką Białą na wschodzie. Od północy graniczy z Płaskowyżem Tarnowskim (fragment Kotliny Sandomierskiej), od zachodu z Pogórzem Wiśnickim i Beskidem Wyspowym, od południa z Kotliną Sądecką oraz Beskidem Niskim, natomiast od wschodu z Pogórzem Ciężkowickim, do którego bywa niekiedy zaliczane. Najwyższym wzniesieniem jest Dąbrowska Góra (583 m n.p.m., dobry punkt widokowy). Umownie przyjmujemy, iż granicę północną i południową Pogórza wyznaczają linie kolejowe, odpowiednio: Kraków – Tarnów i Nowy Sącz – Grybów. W takim ujęciu najwyższe są wzniesienia Jodłowa Góra (715 m n.p.m.) i Rosochatka (753 m n.p.m.), przez niektórych geografów zaliczane do Pogórza, przez innych do Beskidu Niskiego. Pod względem administracyjnym obszar Pogórza Rożnowskiego znajduje się w województwie małopolskim, na terenie powiatów: tarnowskiego, nowosądeckiego i gorlickiego.

Pogórze Ciężkowickie położone jest pomiędzy dolinami Białej na zachodzie i Wisłoki na wschodzie. Od północy wyraźnym progiem, z położoną na południe od Tarnowa Górą św. Marcina (384 m n.p.m.), przechodzi w Płaskowyż Tarnowski. Od zachodu graniczy z Pogórzem Rożnowskim, od wschodu z Pogórzem Strzyżowskim, od południa z Dołami Jasielsko-Sanockimi. Południowa granica biegnie z doliny Białej w Stróżach doliną potoku Polnianka, obniżeniem Łużnej, doliną potoku Moszczanka i północną krawędzią doliny Ropy do doliny Wisłoki w okolicach Jasła. Grzbiety Pogórza, rozdzielone szerokimi obniżeniami, mają przeważnie przebieg równoleżnikowy. Nad płaskimi garbami o wysokości 320–440 m n.p.m. góruje zalesiony grzbiet z najwyższymi na Pogórzu Ciężkowickim wzniesieniami Brzanką (536 m n.p.m.) i Liwoczem (562 m n.p.m.), na których wybudowano wieże widokowe. Przez Pogórze Ciężkowickie przechodzi granica pomiędzy województwami małopolskim (powiaty tarnowski i gorlicki) i podkarpackim (powiaty dębicki i jasielski).

Przepływające przez pogórza cieki charakteryzują się dużą zmiennością stanów wody. Omawiany obszar położony jest w całości w dorzeczu Wisły, w zlewniach Dunajca i jego dopływu Białej (Białej Tarnowskiej, Białej Dunajcowej) oraz Wisłoki i jej dopływu Ropy. Rzeki i potoki tworzą często malownicze przełomy, np. Paleśnianka w paśmie Styru (460 m n.p.m.) i Mogiły (478 m n.p.m.), Biała w okolicach Pleśnej, Wisłoka pomiędzy Przeczycą a Dęborzynem. W połowie XX w. w przełomie Dunajca wzniesiono dwie zapory (z elektrowniami wodnymi): w Rożnowie (Jezioro Rożnowskie o pow. 16 km kw.) oraz w Czchowie (Jezioro Czchowskie o pow. 3,5 km kw.). Jaz i mała elektrownia wodna znajdują się też na Wisłoce w miejscowości Mokrzec (zalew Strzegocice/zbiornik Pilzno o pow. 2,5 km kw.).

Z geologicznego punktu widzenia obszar Pogórza Rożnowskiego i Ciężkowickiego jest zbudowany głównie z utworów płaszczowiny śląskiej. Na urozmaiconą rzeźbę tych terenów duży wpływ miał związany z plejstoceńskimi zlodowaceniami surowy klimat peryglacjalny (występujący w strefie przylodowcowej), w którym zachodziło intensywne wietrzenie przyczyniające się do powstania różnych form skalnych. Malownicze ostańce objęto ochroną, ustanawiając liczne pomniki przyrody (m.in. grupa skał Diable Boisko w Pławnej, skałka Wieprzek w Siekierczynie) oraz tworząc dwa rezerwaty przyrody nieożywionej: Skamieniałe Miasto w Ciężkowicach i Diable Skały na zboczu Bukowca (530 m n.p.m.). Istniejące na Pogórzach jaskinie szczelinowe są zwykle niewielkie (od kilku do kilkunastu metrów długości). Wyjątek stanowią: Diabla Dziura (365 m) w rezerwacie Diable Skały oraz Jaskinia Szkieletowa w Rożnowie (110 m). Źródła mineralne są tylko częściowo przebadane i użytkowane w niewielkim zakresie, mimo iż w latach 80. XX w. istniały plany utworzenia w okolicach Ciężkowic, Gromnika, Zakliczyna, Słonej i Bieśnika kilku zespołów uzdrowiskowo-leczniczych w oparciu o wody słone i siarczkowe. Źródła wody siarczkowej „Paweł” i „Jacek” w Polichtach zostały uznane za pomniki przyrody. Osobliwością przyrodniczą regionu są skamieniałe pnie drzew (szacowany wiek – 66 mln lat) znajdujące się w miejscowości Lichwin, w nieczynnym kamieniołomie na stokach wyjątkowo widokowego wzniesienia Wał (523 m n.p.m.).

Duże kompleksy leśne znalazły się w granicach parków krajobrazowych: Pasma Brzanki i Ciężkowicko-Rożnowskiego, na terenie którego w Polichtach mieści się ośrodek edukacyjny, użytek ekologiczny oraz kilka ścieżek dydaktycznych. Oprócz wymienionych już rezerwatów przyrody nieożywionej istnieją dwa rezerwaty leśne Styr i Liwocz oraz rezerwat florystyczny Cisy w Mogilnie na stokach Jodłowej Góry. Niemal całą powierzchnię Pogórzy obejmuje Obszar Chronionego Krajobrazu Pogórza Ciężkowickiego. Wyznaczono siedem obszarów specjalnej ochrony siedlisk Natura 2000 (tzw. obszarów siedliskowych). Na uwagę zasługują też niewielkie formy ochrony przyrody: stanowisko dokumentacyjne nieczynny kamieniołom piaskowca w Tursku, trzy zespoły przyrodniczo-krajobrazowe (Lubinka, Kokocz i Wyspa Grodzisko na Jeziorze Rożnowskim zwana Małpią Wyspą, stanowiąca wierzchołek wzgórza z pozostałościami dawnego grodu) oraz spora liczba pomników przyrody (np. stanowisko lilii złotogłów w Zbyszycach, park podworski i drzewostan przykościelny w Gromniku, dąb Jakub w Rzepienniku Strzyżewskim).

 

Tekst jest fragmentem rozdziału „Pogórze Rożnowskie i Ciężkowickie”
z książki „Przyroda polskich Karpat. Przewodnik krajoznawczy”.
Autorka: Marta Wantuch

Dodaj komentarz


Kod antysapmowy Odśwież