OTOP
BirdLife
Strona głównaMapa serwisuKontakt
wersja polska wersja angielska

Pogórze Zachodniobeskidzkie

Pogórze Zachodniobeskidzkie - zabytki kultury

14.11.2013
Zamek w Nowym Wiśniczu Zamek w Nowym Wiśniczu Renata i Marek Kosińscy

Do najstarszych zabytków na Pogórzu Zachodniobeskidzkim należą grodziska znalezione głównie na strategicznych wzgórzach, np. w Woli Radziszowskiej k. Skawiny, Biskupicach k. Wieliczki, Chełmie i Łapczycy k. Bochni, Tarnawie i Sobolowie k. Łapanowa, Pogwizdowa k. Bochni, a także kurhany, np. w Jawczycach na Pogórzu Wielickim i w Paśmie Glichowca na Pogórzu Wiśnickim. Historia niektórych z tych miejsc sięga paleolitu i mezolitu.

Jeden z najcenniejszych zespołów zabytkowych znajduje się w Cieszynie, gdzie możemy podziwiać m.in. romańską rotundę z XI w. i piastowską wieżę z XIV w. W niektórych miejscowościach odnajdziemy istniejące założenia zamkowe (np. w Grodźcu Śląskim, XVI w.) bądź ich pozostałości (np. pochodzące z XIV w. ruiny w Lanckoronie czy w Melsztynie). W wielu obiektach tego typu mieszczą się obecnie muzea: w Wieliczce (tzw. Zamek Żupny pochodzący pierwotnie z XIV w.), w Dobczycach (pozostałości XIII-wiecznego zamku), w Wiśniczu (pałac w fortecy, XVII w.), w Dębnie (rezydencja obronna z XV w.). Przetrwała do naszych czasów duża liczba dworów szlacheckich, często wraz z cennymi parkami (np. w Mogilanach). Na szczególną uwagę zasługują dwory obronne w Wieruszycach (XV w.) oraz Graboszycach (XVI w.), a także drewniany dwór w Raciechowicach (XVIII w.). Wyjątkowo różnorodna jest murowana architektura sakralna reprezentowana m.in. przez wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO zespół architektoniczno-krajobrazowy i pielgrzymkowy w Kalwarii Zebrzydowskiej czy Bazylika Ofiarowania NMP w Wadowicach. Rzadko spotykanym zabytkiem jest znajdujący się w Gnojniku murowany kościół obronny z XIV w. Liczne są także przydrożne i śródpolne kaplice i krzyże, często w otoczeniu gajów lipowych. Z unikalnych zabytków pogórzy należy wymienić kopalnie soli kamiennej w Wieliczce (wpisaną na listę UNESCO) i w Bochni. Godne odwiedzenia są miejscowości z zachowaną drewnianą zabudową małomiasteczkową, m.in. Lanckorona czy Lipnica Murowana (miejscowość ta słynie także z konkursu palm wielkanocnych). Spośród wielu drewnianych świątyń warte polecenia są m.in. kościoły w: Bielowicku (XVIII w.), Woli Radziszowskiej (XVI w.), Gruszowie (XVI w.) i Krzęcinie (XVIII w.), w Gosprzydowej (XVII w.).

Na Pogórzu Zachodniobeskidzkich miały miejsce walki podczas I i II wojny światowej, czego śladem jest kilka cmentarzy wojennych.

Z innych aspektów kulturowych wartym wymienienia jest sadownictwo rozwinięte na zboczach nad dolinami Raby (okolice Dobczyc), dorzecza Stradomki (ok. Łapanowa) i Dunajca (wschodnia część Pogórza Wiśnickiego).


Tekst jest fragmentem rozdziału „Pogórze Zachodniobeskidzkie”
z książki „Przyroda polskich Karpat. Przewodnik krajoznawczy”.
Autor: Łukasz Kajtoch

Dodaj komentarz


Kod antysapmowy Odśwież