OTOP
BirdLife
Strona głównaMapa serwisuKontakt
wersja polska wersja angielska

Tatry

Tatry - siedliska przyrodnicze

16.12.2013
Piargi gołoborza i zarosla kosówki (Dolina Pięciu Stawów Piargi gołoborza i zarosla kosówki (Dolina Pięciu Stawów Joanna Perzanowska

Tatry mają szczególne znaczenie dla zachowania siedlisk o charakterze górskim i wysokogórskim, z których najcenniejszymi są górskie bory świerkowe i limbowe, reliktowe laski sosnowe, zarośla kosodrzewiny, wysokogórskie murawy oraz wyleżyska śnieżne, ściany skalne i piargi, a także jaskinie.

Leśne siedliska przyrodnicze charakteryzują się układem strefowym ze zróżnicowaniem na piętro regla dolnego i górnego, które w zależności od cech podłoża, warunków klimatycznych i położenia wykształcają różne siedliska. Wśród nich największą powierzchnię zajmują górskie bory świerkowe, w których gatunkiem dominującym jest świerk pospolity. W swym górnoreglowym zasięgu bory te są największym i zarazem najważniejszym obszarem ich występowania w Polsce. Górna granica ich występowania jest zarazem górną granicą lasu, która w warunkach tatrzańskich przebiega na wysokości około 1550 m n.p.m. W obrębie tej strefy wysokości, na stromych zboczach o nachyleniu ponad 35 stopni występuje znane jedynie z Tatr Wysokich siedlisko wysokogórskiego boru limbowo-świerkowego. Bór ten rozwija się pomiędzy zwartym borem świerkowym regla górnego a zaroślami kosodrzewiny, gdzie konkurencja ze strony świerka jest wyraźnie słabsza. Lasy z limbą występują w rejonie Doliny Rybiego Potoku, Roztoki czy Waksmundzkiej, co związane jest z panującymi tam warunkami klimatycznymi o cechach najbardziej kontynentalnych w skali całego masywu górskiego.

Innym równie rzadkim siedliskiem są reliktowe laski sosnowe znane w Polsce jedynie z Tatr i Pienin. W Tatrach występują one tylko na dwóch stanowiskach (w wąwozie Koryciska Wielkie i na Łysej Skałce) w strefie wysokości od 1000 do 1200 m n.p.m. na reglowych skałkach dolomitowych o południowej ekspozycji. Reliktowe sośniny rosną w tych miejscach w luźnym zwarciu i charakteryzują się małą zasobnością drzewostanu oraz dużym udziałem gatunków murawowych i naskalnych w runie. Z kolei najrzadziej spotykane w Polsce jaworzyny, zaliczane według nomenklatury dyrektywy siedliskowej do siedlisk priorytetowych, zajmują w Tatrach tylko kilkuarowe płaty wśród innych zbiorowisk leśnych. Te stosunkowo żyzne lasy z najbardziej charakterystycznym dla tego siedliska klonem jaworem rozwijają się tutaj zarówno w reglu dolnym, jak i górnym do wysokości około 1450 m n.p.m. Jednak im wyżej, tym wyraźniej dominujący jawor ustępuje miejsca innym gatunkom, takim jak jarząb pospolity czy buk zwyczajny, oraz nielicznym jodłom i świerkom. Tatrzańskie jaworzyny występują głównie na stromych stokach i zboczach skalnych bogatych w węglan wapnia, o nachyleniu od 30 do 50 stopni, zwykle o ekspozycji północnej.

Powyżej górnej granicy lasu występują charakterystyczne dla piętra subalpejskiego zarośla kosodrzewiny stanowiące największą ostoję tego siedliska w Polsce. Zwarte płaty kosodrzewiny pojawiają się na wysokości 1500–1800 m n.p.m., gdzie tworzą naturalne przejścia pomiędzy górnoreglowymi świerczynami a murawami wysokogórskimi. Zarośla kosodrzewiny można spotkać zarówno na podłożu wapiennym, jak i krystalicznym, przez co stanowią charakterystyczny składnik wysokogórskiego krajobrazu. Różnica wynikająca z rodzaju podłoża wpływa jedynie na charakter runa. Odmiana żyźniejsza, występująca na skałach osadowych, ma większy udział gatunków ziołoroślowych, natomiast w uboższej, zlokalizowanej na podłożu z udziałem skał metamorficznych, dominują gatunki borowe.

Z kolei nieleśne siedliska przyrodnicze występujące w Tatrach ze względu na pochodzenie można podzielić na naturalne i wykształcone w wyniku wielowiekowej gospodarki rolnej. Spośród siedlisk naturalnych największe znaczenie mają wysokogórskie murawy oraz związane z nimi zbiorowiska wyleżysk śnieżnych, a także piargi i gołoborza krzemianowe (patrz ramka). Te pierwsze stanowią przewodnią formację roślinną właściwą dla piętra alpejskiego najwyższych pasm górskich. W polskich Karpatach mają one bardzo ograniczony zasięg. Ich występowanie jest ściśle zależne od specyficznego wysokogórskiego klimatu o charakterze chłodnego i umiarkowanie zimnego z dużą ilością opadów i długo zalegającą pokrywą śnieżną. W Tatrach murawy te występują na podłożu granitowym i skałach wapiennych, przez co wyróżnia się dwa typy tego siedliska. Pierwszy, o nazwie wysokogórskie murawy acidofilne, można spotkać wyłącznie na podłożu krystalicznym, głównie w Tatrach Wysokich. Są one siedliskiem dla roślin średniowysokich i niskich tworzących zwarte darnie lub strukturę kępkową z dominacją gatunków jednoliściennych, np. situ skucina. W Tatrach Zachodnich dominują natomiast nawapienne murawy wysokogórskie ukształtowane w formie płatów wielkości nawet kilkudziesięciu hektarów. Zbiorowiska te są najbogatszą w gatunki grupą zbiorowisk wysokogórskich – w jednym płacie może występować do 100 gatunków roślin naczyniowych.

Innym charakterystycznym siedliskiem dla masywu Tatr są jaskinie obszaru krasowego, które wykształciły się w wapieniach i dolomitach jurajskich i trzeciorzędowych na terenie Tatr Zachodnich. Jest ich tu około 800, z czego tylko kilka jest udostępnionych do ruchu turystycznego, a kilkadziesiąt do eksploracji przez speleologów. Najgłębszą jaskinią w Tatrach Polskich jest Wielka Śnieżna położona w masywie Małołączniaka, w której różnica pomiędzy najwyżej i najniżej położonym punktem osiąga 800 m. Jest to zarazem najdłuższa z jaskiń, gdyż łączna długość jej korytarzy wynosi ponad 23 km. Przy okazji obszarów krasowych warto wspomnieć o szczególnie cennych w skali Europy źródliskach wapiennych, które w Tatrach zwane są wywierzyskami i stanowią wypływy wód podziemnych o wysokiej zawartości związków wapnia. Woda wypływająca z takich źródeł ma zazwyczaj stałą temperaturę, a jej ilość może wynosić nawet 10 000 l/s. Jednym z najbardziej znanych tatrzańskich wywierzysk jest Lodowe Źródło w Dolinie Kościeliskiej.

Kolejnym niezwykle cennym siedliskiem, powstałym jako element wtórny po ekstensywnej gospodarce człowieka prowadzonej w przeszłości, są półnaturalne łąki kośne występujące w reglu dolnym Tatr Zachodnich. Są to zbiorowiska żyznych, świeżych łąk o bardzo dużej różnorodności środowiska przyrodniczego, z których za najbogatszą pod względem składu florystycznego uznaje się łąkę mieczykowo-mietlicową z dominacją traw, którym towarzyszą liczne gatunki roślin dwuliściennych. W płatach tego zespołu stwierdzono łącznie ponad 80 gatunków roślin.

 

Tekst jest fragmentem rozdziałuTatry”
z książki „Przyroda polskich Karpat. Przewodnik krajoznawczy”.
Autor: Łukasz Pęksa

Dodaj komentarz


Kod antysapmowy Odśwież